Osmanlı hükümeti yeri değiştirilen Ermenilere yapılan kötü muameleyi incelemek üzere bir Araştırma Komisyonu tertip etmiş. Örneğin Suriye’deki Askeri Mahkeme Sirozlu (Çerkez) Ahmet ile arkadaşı (Galatalı) Halil’i, Diyarbekir’e sevk edilmiş olan Ermeni mebusları Krikor Zohrab ile Seringulan Vartkes’i öldürmekten suçlu bulmuş ve idam cezaları Şam’da yerine getirilmiş.
Cezalandırılanlar bu kadarla kalmamış. 1915-1916 yıllarında 1673 kişi Ermenilere kötü davranmak suçundan Divan-ı-Harp’te yargılanmış. Bunlardan 528’i polis ve askerdi, 170’i devlet görevlisiydi ve geriye kalan 975’i hayduttu. Yargılananlardan 67’si idama mahkûm oldu ki bunlardan ikisinin suçunun infaz edildiği biliniyor. 534 tanesi hapse mahkûm oldu. 68 kadarı da küreğe, para cezasına ve sürgün cezasına çarptırıldı.
NAZİ Hükümetinin veya benzer suç işlemiş başka bir hükümetin, kendi yöneticilerinden soykırıma uğratmak istediği milletten kişilere haksız davrananlardan davacı olduğu görülmüş müdür?
İstanbul Askeri Mahkemesi, 5 Haziran 1915 tarihinde bir grup Ermeni’yi bağımsız Ermenistan kurmak İmparatorluğun bazı topraklarını koparmak gibi isyankâr amaçlarına ulaşmak gayretleri yüzünden takip etti. Bunlardan 20 tanesi (ikisi sadece kâğıt üstünde) Osmanlı Ceza Kanununun 54. Maddesi gereğince idama mahkûm edildiler. Sultan’ın da onayıyla 15 Haziran’da asılan bu 18 Ermeni, sadece İstanbul değil, Tekirdağ, Samsun, Giresun, Bitlis, Kayseri, Kilis ve Bilecik şehirlerindeki suçlu bulunanları da kapsıyordu.
Hapse mahkûm olanların isimleri de Osmanlı arşivlerinde mevcuttur.