Loading...

Çankırı’da Mecburi İkamete Sevk Edilenler

Osmanlı evrakları Çankırı’ya gönderilen Ermeni örgüt liderlerinin sayılarının, 24 Nisan’dan 24 Mayıs 1915 tarihine kadar 180’den 235’e yükseldiğini gösteriyor.

 

25 Nisan 1915’de İç İşleri Bakanlığından Ankara Valisine gönderilen telgraftan anlaşıldığına göre: Ankara’ya hareket eden 164 numaralı trende İstanbul’da bulunmaları tehlikeli görülen 180 kadar Ermeni komite lideri bulunuyordu.  Onlara 75 kişi refakat ediyordu ki bunların 15’i polis, 3’ü görevli ve biri de polis şefiydi.  Ermenilerden 60-70 kadarı Ayaş Askerî Deposunda hapiste tutulacak, geriye kalan 100 kadarı da mecburi yerleşim için Ankara’dan Çankırı’ya sevk edilecekti.  Çankırı’ya sevk Nisan sonundan Mayıs’ın ilk haftasına kadar sürdü.

 

Örnek olarak, Çankırı Valiliğinden Güvenlik Genel Başkanlığına 30 Haziran 1915’de gönderilen bir evraka göre: Çankırı’daki Ermeni sayısı 140 idi.  Aynı evraka göre, yeni gelenler, şehirde serbestçe dolaşıyorlardı.  Şehirdeki evlere üçer beşer kişilik gruplar halinde yerleştirilmişlerdi, bazıları da merkeze yarım saatlik yürüme mesafesindeki çevre sayfiye evlerine yerleştirilmişlerdi.  Bunlardan istenen 24 saatte bir karakola imza vermeleriydi.  İhtiyacı olanlara İçişleri Bakanlığı ödeneğinden günlük harçlık veriliyordu.

 

Hasta oldukları gerekçesiyle, Vahram Torkumyan, Agop Nargileciyan, Karabet Keropoyan, Zare Bardizbanyan, Pozant Keçiyan, Pervant Tolayan, Rafael Karagözyan and Vartabet Gomidas İçişleri Bakanlığı’nın izniyle İstanbul’a geri gönderilmişler.  Gomidas, Çankırı’da sadece 13 gün kalmış ve 30 Ağustos 1917 tarihinde İçişleri Bakanlığına müracaat ederek tedavi için Viyana’ya gitmesine müsaade istemiştir.   Gerekli izin Eylül ayında çıkmış ve bilahare Viyana’ya gitmiştir.

 

Tutuklulardan Diran Dilakyan ailesiyle birlikte İstanbul dışında bir yerde ikamet etmesi şartıyla Çankırı’dan serbest bırakılmış.  29 Mayıs ‘ta Hayık Hocasaryan, 27 Haziran’da Agop Beğleryan ve Vartanes Papazyan serbest bırakılmış.  Yine İçişleri Bakanlığının emriyle Serkıs Cevahiryan, Kirkor Celalyan, Bağban Bardiz ve 14 tutuklu İstanbul’a geri gönderilmişler.  18 Temmuz’da üç kişinin 10 Ağustos’ta da Apik Canbaz’ın İstanbul’a dönmelerine izin verilmiş. Çankırı’dan Kayseri’ye sevk edilen Vahan Altunyan ile Ohannes Terlemezyan da aynı şekilde İstanbul’a geri gönderilmişler.

 

Bulgar tebaası olan Bedros Manukyan, İran’lı Mıgırdıç İstepniyan ile Rus tebaasından Leon Kigoryan sınır dışı edilmişler.  Arıca, İstanbul’u temelli olarak terk etme şartı ile Serkis Şahinyan, Ohannes Hanisyan, Artin Boğasyan ve Zara Mumcuyan serbest bırakılmışlar.

 

Taşnak Komitesi üyelerinden Serkıs Kılınçyan affedilerek Eskişehir’e gitme izni verilmiş olmasına rağmen, önce İstanbul’a kaçmış, oradan da Alman Grupi Firmasının yardımıyla Bulgaristan’a kaçmış ve ayaklanma örgütlemeye dışarıdan devam etmiştir.  Çankırı’da alıkonan Ermenilerden bazıları Ayaş’a başkaları da Ankara, İzmit, Bursa, Eskişehir ve Kütahya’nın farklı yerlerine hapse gönderilmişler.  Geriye kalanlar da 31 Ağustos 1915’de Zor bölgesine sevk edilmişler.

 

Kastamonu Valisi, İçişleri Bakanlığına, 31 Ağustos 1915 tarihinde, Çankırı’da alıkonan Ermenilerle ilgili detaylı bir rapor göndermiş.  O rapora göre, 24 Nisan – 31 Ağustos arasında Çankırı’da tutulanların sayısı 155.  Bunlardan 35’inin masum olduğuna karar verilerek serbest bırakılıp İstanbul’a geri gönderilmişler.  Buna mukabil, Çankırı’daki Ermenilerden 25’i suçlu bulunarak Ankara’nın Ayaş Bölgesinde hapse yollanmışlar, 57 tanesi de Zor bölgesine sevk edilmişler.  7 yabancı uyruklunun da bazıları sınır dışı edilmiş, bazıları da göz arlında tutulmaya devam edilmişler.  Geriye kalanların çoğu affa uğrayıp İzmit, İzmir, Eskişehir, Kütahya ve Bursa’ya azledilmişler…