Yıllardır isyanlar organize edilmiş olan Zeytun’da Osmanlı’nın Birinci Dünya Savaşı’na katılmasından önce isyanlar yeniden başladı. Askerin hareketlenmesinin akabinde, 17 Ağustos 1914’de, bir Ermeni çetesi Müslüman köylüleri öldürdü ve Andırın yakınlarında çok sayıda yedek askeri katlettiler. Peşlerine takılan askeri birlikler de onlardan 65 isyancıyı yakaladı. Yanlarında bulunan çok sayıda bomba, dinamit ve askeri tüfek ele geçirildi. Bir süreliğine sessizlik hâkim olmuştu, ama 1915 başlarında Osmanlı’nın savaşa girmesiyle, yeniden isyana kalkıştılar.
Washington Post, 13 Kasım 1914 Başhaberi, Fort Wayne Journal-Gazette ve Elyria Evening Telegram’da da aynı gün yayınlanan haberlerin özeti:
~~~ Ermenilerin Türklere Önemli Zayiat Verdiğine dair Amerikan Gazetesi Haberi ~~~
Washington Post Gazetesinin 13 Kasım 1914 Haberine göre:
ARMENIANS JOIN RUSSIANS AND 20,000 SCATTER TURKS NEAR ZEITUN
Anglo-Fransız filosunun yaraladığı Türk torpido botu eski Alman Desroyeri Goeben’e, Çar’ın güçleri de zarar verdi. Ermeniler Ruslarla iş birliğine girdi, Zeitun’da 20,000 kişi Osmanlı Güçlerini dize getirdi.
Londra 12 Kasım/ Merkezi Kars’ta bulunan Rusya’daki Ermeni ordusu, Erzurum’daki Türk kalesine yaklaşmakta.
Petrograd’dan alınan bir habere göre: “Truth adlı Rus taşıyıcısı Türk gemisi Goeben’e teslim olmaktansa, Rus Kaptanı tarafından kıyıya çekilip, tabanında bir delik açılarak batırıldı. Mürettebatın çoğu botlara bindi, suya atlayanlar Türk botlarına alındı, kaptan ile birkaç asker batan torpido botunda kaldı ve hep birlikte milli marşlarını söyleyerek suya gömüldüler.
Kafkas Ordusundan alınan 10 Kasım tarihli resmi bir rapora göre:
“Köprüköy’de tutunduk. Türklerin bizi sarma hareketi başarısız kaldı. Birçok savaş esiri ve silah ele geçirdik.”
Rusların ele geçirdiği birkaç kasabadaki Ermeni öğrenciler, işgalci orduların saflarında yer almak için can atıyorlar. Türk ordusuna katılmayı reddedip silalarını bırakmaya razı gelmedikleri için çatışmaya girdiklerine dair raporlar alıyoruz. Rusların gelmesine hazırlık olarak gizlice silah depoladıklarını ve talim yaptıklarını söylüyorlar. Ermeni köylüleri de Rus askerlerini sevinçle karşılayıp azıklarını onlarla paylaşıyorlar. Rivayete göre önemli şehirlerden olan Van çok güçlü Ermeni gerilla kuvvetleri tarafından sarılmış durumda. Zeytun’daki Ermeni isyancı sayılarının 20,000’i geçtiği söyleniyor ve bunların gönderilen tüm Türk kuvvetlerini mağlup edip onlara yüksek zayiat verdirdiği bildiriliyor.
~~~ 13 Kasım 1914 tarihli Washington Post Gazete Haberinin Sonu ~~~
Zeytun’dan gelen 1915 Ocak’taki ilk isyan saldırıları, gelişigüzeldi ve bilhassa askere almaya gelen subaylara karşıydı. Osmanlı ordusundan kaçan Ermeniler ile yerel Ermeni halk isyancı gruplara katılarak Şubat 1915’de büyük bir isyan tertiplediler. Önce hükümet memurlarına ve Müslüman halka saldırdılar. Arkasından yolları kesip, Zeytun yakınlarından geçen telgraf hatlarını kesmeye başladılar. Yeterince silahları olmasına rağmen, yeterince kurşunlarının olmadığı anlaşılıyor. Bunu elde edebilmek için Osmanlı jandarmasına malzeme götüren konvoyunun yolunu kesmişler; 6 askeri öldürmelerine rağmen malzemeyi ele geçirememişler. Başka benzer gayretleri de başarısız kalmış.
18-24 Mart 1915’te, 700-800 kişilik bir tabur kurup, Zeytun’daki Ermeni Manastırı Tekke’ye yerleşmişler. Üzerlerine gönderilen Osmanlı askerlerinin kumandanıyla birlikte 25 Türk askerini öldürmüşler, 35 askeri de yaralamışlar. Bilinmeyen sayıda isyancı ölmüş. İsyancıların bazıları yakalanmış ama çoğu küçük gruplar halinde yaylalara dağılmış. Gittikleri Müslüman köylerinde korku saçıp, birçok Müslümanı katletmişler. Ama sonradan bunlar da bölgeye yollanan askeri kuvvetler tarafından yakalanmışlar.
Osmanlı raporları, Zeytun’daki Ermeni isyancılarının İskenderun’a demir atmış olan
Britanya güçlerinden yardım beklediklerini gösteriyor. Yakalanan isyancılar, Zeytun’da güç sahibi olan Taşnaklardan İngilizlerin İskenderun’u ele geçirdiği ve yakında yardımlarına yetişecekleri haberini aldıklarını söylemişler. Bu ümitleri suya düşecekti.
Zeytun’dan 2.000 kadar Ermeni, 1915 Nisan ayında Konya’ya transfer edilir. Sonunda Suriye’ye gönderilirler. Zeytun-Maraş bölgesindeki Ermenilerin çoğu da Mayıs ayında onların yanına gönderildi. Ancak, önemli bir miktarı da yerlerinde bırakılmış. Suriye Valisi Ahmet Cemal Paşa ve Nisan 1916’da Ermeni Patriğinin de bildirdiğine göre 30.000 kadar Ermeni Maraş Şehri ve çevresindeki köylerde alakondu.