Loading...

TÜRKİYE CUMHURİYETİ AMERİKAYA YERLEŞMİŞ OLAN ERMENİ VE RUMLARA KAYIPLARINDAN DOLAYI TAZMİNAT ÖDEDİ

Amerikan Dışişleri Bakanlığının 1936 yılında aldığı ödenek/tahsisat hükmü dâhilinde “ABD ve Türkiye arasındaki iddialar” konusunu incelemek üzere kurulan komisyonun araştırmaları sonunda hukuki karar alınır.  Bu kararlar ve araştırmanın temelinde 24 Aralık 1923 tarihinde iki ülke arasında varılan bir karar ile bunun devamındaki eklerin bulunmakta olduğu 1937 yılında yayınlanan Fred Nielsen’in hazırladığı raporda belirtiliyor.  Raporun kapağında, sonucun 22 Mart 1935 Kararına uygun olduğu (49 Stat.67) numarasıyla belirtilmiş.

 

Bu komisyona hiçbir Türk vatandaşı ABD’ye karşı bir hak iddiasıyla müracaat etmemiş.  ABD Hükümeti ise Komisyona 898 dosya sunmuş.  Ön adım olarak, Amerikan delegasyonu Türk delegasyonuna bütün alacak iddiaları konusundaki inceleme sonuçlarını, iddiacıların milliyetini ve bunların iddialarında söz edilen zararlarının değerinin ispatlarını sunmuş.  Raporda belirtildiğine göre, Türk hükümetine bu iddialara karşı hiçbir itiraz hakkı tanınmamış.  Davaların herbiri, komisyon tarafından iddia sahiplerinin verdiği dökümanlar ışığında incelenmiş.  Haksızlığı ispat edilen bir iddia ortaya çıktığında, muhatap ülkeye olan güven sarsılacağından bütün iddia sahiplerinin hakkından fazlasını istemediğine ve iyi niyetine güvenilir konularda olması için titizlikle incelendiği yazıyor raporda.

 

Komisyondaki 4 üyenin ikisini Amerikan hükümeti, ikisini de Türkiye Cumhuriyeti tayin etmiş.  İstanbul’da 1933 Ağustos’unda başlayan pazarlıklar sonucunda, Türk hükümetinin önerisi, ABD tarafından reddedilir.  Bu raporun yazarı Fred Nielsen’in 12 Şubat 1934’te, ABD Başkanı tarafından göreve atanmasından sonra, Komisyon 21 Mart 1934’te tekrar İstanbul’da görüşmelere başlar.  Komisyon üyeleri 13 Ekim 1934 tarihinde bir karara imza atarlar.  Bu karara göre, Türkiye Cumhuriyeti ABD’ye toplam $1.300.000 ödeyecektir.  ABD Başkanı’nın da onayıyla bu karar 25 Ekim 1934’te imzalanır.

 

Son gün olan 15 Şubat 1935 tarihine kadar 1900 kişi, ABD Dışişleri Bakanlığına Türkiye’den alacakları konusunda müracaat etmiş.  Herbir iddia tek tek incelenerek, sadece gerçekliği tescil olunan durumlarda Türkiye Cumhuriyeti tanzimat ödencesine mahkûm edilmiş.  27 Şubat 1896 tarihli ve 29 Stat. 32 numaralı kararın “Yabancı hükümetler ve başka kaynaklardan Dışişleri Bkanlığına ödenecek tüm paralar, hazineye yatırılacaktır.  Dışişleri Bakanlığının her bir iddia sahibine ödenmesine hükmettiği miktarlar, bu fonlardaki paralardan, Maliye Bakanlığı tarafından ödenecektir” hükmüne uygun olarak ödenceler zarar sahiplerine teslim edilmiş.